Pages

Ads 468x60px

Göcüm Hareketleri

Bir hücreli ve bazı çok hücreli canlılar çeşitli maddelerin etkisinde yer değişim hareketi yapar. Bu olaya taksis denir. Canlıların bu hareketi yapmalarını sağlayan etmen ışık ve kimyasal maddelerdir. Bir canlının ışık etkisi altında hareket etmesine Fototaksis, kimyasal maddelerin etkisinde hareket etmesine Kemotaksis denir.

Fototaksisi basit bir deneyle inceleyelim. çevrenizdeki bir su birikintisinden bir bardak su alıp, etrafını siyah bir kılıf ile kapatalım. Bardağın üzerine bir delik acalım. Birkaç gün bu şekilde bekletelim. Siyah kabı bardağın üzerinden çektiğimizde delik bulunan kısımda yeşilimtrak bir görünüm oluşur. Su içindeki su yosunlarının bu kısma hareket ettiği görülür.

Protoplazma Hareketi

Bitki hücrelerinde protoplazma normal şartlarda sürekli hareket halindedir. Bitkilerde bu hareketi görmek için su bitkisi olan elodea bitkisini ele alalım. Elodea bitkisi bir süre güneşte tutulduktan sonra mikroskopta incelendiğinde içine su alan bu bitkide protoplazmanın hareketleri gözlenebilir. Protoplazma hareketleri iki çeşittir.

* Rotasyon;  Protoplazmanın hücre çeperini izleyerek her zaman aynı yönde hareket etmesidir.

* Sirkàlasyon;  Çok kofullu hücrelerde protoplazmanın çeşitli yönlere hareket etmesidir.

Protoplazma hareketleri sırasında organellerde yer değiştirir.


Amöboik Hareket

Bu hareket cıvık mantarlarda görülür. Cıvık mantarlarda sitoplazmanın üzerinde herhangi bir koruyucu kılıf yoktur. Bu canlılar sitoplazmadan çıkardıkları yalancı ayaklarla uzantılar meydana getirir. Bu uzantılar doğrultusunda yer değiştirebilir.


Yer Değişim Hareketleri

Yüksek yapılı bitkiler kökleriyle toprağa bağlı olduklarından yer değiştiremezler. Ancak ilkel bitkiler ve tek hücreliler sitoplazmik hareketlerle yavaşta olsa yer değiştirebilir. İlkel bitkilerde görülen bu olay üç çeşittir.

Bitkilerde Restitàsyon

Bitkilerde, yaralanan bir bölgede,o bölgenin bölünmez doku hücrelerinin bölünebilme yeteneği kazanarak, hızla bölünüp yarayı onardığı gorülür. Hücrelerinin bölünmeye başlayıp yarayı kapatması olayı regenerasyon diye tanımlanır. Bazen bu yetenek sayesinde eksilen bir organ hatta bir doku parçasından tüm bir bitki oluşabilir. Regenerasyonun yardımıyla bir organ veya organların oluşumuna restitàsyon denir. Bu olayların pratik sonuçları tarımda geniş uygulama bulmuş olan aşı yapma tekniğini ortaya koymuştur.


Bitkilerde Gelişme Periyodisitesi, Ömür ve Ölüm

Günlük hayatımızda ağaçların kış ve ilkbaharda yaşamsal faaliyetlerinde farklılıklar olduğu gözlemlenmiştir. Böyle bir periyodik gelişimi tamamen dış faktörlere bağlı olduğunu düşünemeyiz. Kesinlikle böyle bir periyoditede dış ortam şartlarının rolü büyüktür. Fakat sadece dış şartları göz önüne alan görüşler her zaman gelişmedeki bu peryodizmayı açıklayamaz. çünkü sıcak iklime taşıdığımız bir bitkide dahi ortamın bozulması diye kabul ettiğimiz kış olmamasına rağmen, yaprak dökümü ile gelişmede azalma ve anormallikler yine olur.Bundan dolayı sadece dış faktörler değil, iç faktörlerde olaya katılıyor demektir. Bitkiler, gerek bu periyodik gelişme sebebiyle, gerekse daimi bölünebilen meristematik dokulara sahip bulunduklarından hayvan ve insanlara göre sınırsız bir büyümeye sahiptir ve ömürleri çok daha uzundur.Nitekim bitkiler arasında bir hafta ömür sürenler, yıllık ve çok yıllık bitkiler kolaylıkla ayırt edilir. Ancak birçok ağacın çok uzun ömre sahip olduğu da bilinir. Fakat her canlının sonu ölümdür.


Bitkilerde Absisyon

Bitkilerin büyüme ve gelişmelerinin gözle görülen en belirgin belirtilerinden biri, ilkbaharda yapraklanıp, sonbaharda yapraklarını dökmeleridir. Bitkilerin belli dış ve iç şartların etkisi altında yapraklarını kaybetmelerini sonuçlandıran olay (yaprak dökümü) absisyon diye tanımlanır. Bilhassa odunsu çift çenekli bitkilerde yaprak dökümü karakteristik bir özelliktir. Birçok hallerde otsularda da görülebilen yaprak dökümü bazen oldukca ani ve birden, bazen ise yavaşça ve kademeli olarak gerçekleşir.

Dormansi

Bitki organları büyüme ve gelişme bakımından yılın bazı dönemlerinde dinlenme evresine girer. Buna uyku hali ya da dormansi denir.

Değişik ortam faktörleri ve çeşitli kimyasal maddeler işleme sokularak uyku hali kırılır. Gelişme ve büyümenin o organda uyandırılışı ve uyku halinin kısaltılması söz konusudur

Bitki Organları Arasındaki Korelasyon

Bitkinin tümünü teşkil eden özelliklerin, o bitkinin çeşitli organlarının özelliklerinin toplamından oluştuğu bilinmektedir. Bir bitkinin farklı organlarının her biri kendine özgü özellikler ve davranışlar gösterir. Bu davranışların tümü bitkinin kendine özgü davranışlarını oluşturur. öte yandan bu farklı özelliklere sahip çeşitli organlar bitkide uyum içinde çalışır. Ancak bir bitkiyi yapan değişik organların, herhangi birinin özellikle veya yanlışlıkla koparılması sonucunda bitkide belli bir değişmenin olduğu da bilinmektedir.

Örnek olarak bir yaprağın ayası kesilirse, yaprak sapının büyümesi önemli derecede azalır.Buna karşılık yaprak sapının saptan kopup düşmesi (yaprak dökömö) çabuklaşır.Şu halde, yaprak ayasının eksikliği yaprak sapının uzamasına azaltıcı bir etki yaptığı halde, sapın dökülmesine sebep olan mantar dokusu gelişmesini hızlandırmıştır.Bu da bize, ayasının var olduğu zamanlarda sapın uzamasını hızlandırıcı etki, halbuki sapın dökülmesini sağlayan mantar dokusu gelişmesinde de durdurucu bir etki yarattığını açıklar.

Bitkilerde Polarite

Bitkilerde Önemli problemlerden biri büyüme ile ilgili üç boyutlu biçim ve farklılaşmanın oluşmasıdır. Gelişme esnasında embriyonik evrelerden itibaren gelişimin ilerlemiş olduğu kademelerde tek veya çok hücreli bütün organizmalar çeşitli biçimler kazanır. Bu biçimlerin kazanılması süresi içinde de asimetrik olan çeşitli bölgeler ortaya çıkar. Bu durum biyolojide “Bir eksenin karşılıklı uçlarda morfolojik ve fizyolojik bir asimetrinin bulunmasıdır.” şeklinde açıklanır.

Büyümeye Etki Eden Faktörler

Bitkilerin büyüme ve gelişme olayları, ortamın ceşitli faktörleri ve her bitkinin kendine ozgü olan iç Özelliklerine bağlıdır.

Dış Faktörler
Çeşitli dış faktorler büyüme ve gelişme üzerine farklı etkiler gosterirler.

Işık
Yeşil bitkilerin, büyüme ve gelişmeleri icin belli bir ışık gereklidir.Ancak bazı ilkel bitkiler ışık istemez.Fazla ve şiddetli ışığın coğu zaman büyüme üzerinde durdurucu etki yaptığı da bilinen bir gerçektir.Fazla güneşli ortamlarda bitkilerin bodur oluşu bu sebeptendir.Buna karşılık ışıksızlık büyümede hızlandırma yapar. Bitkinin anormal gelişmesine neden olur. Karanlık ortamda yaşamaya zorlanan bir bitki fazla uzar, rengi sarı ve yaprakları küçük olur. Böylece anormal bir gelişme gösterir. En uygun ışık siddeti, bitki türlerine göre değişir.Bu bakımdan bitkiler, gölge seven ve güneş seven bitkiler diye ayırt edilir. Demek ki, her bitkinin yapısal büyümesinde gerek duyduğu ışık değişkendir ve ışık şiddeti büyümede Önemli bir etkendir.

Sıcaklık
Her bitkinin büyüyüp gelişmesi için bulunduğu ortamda belli bir sıcaklığın olması gerekir.Genel olarak 0 ile 40 C arasında bitkiler gelişme ve büyüme gösterebilir.Her bitkiye göre değişen uygun ısı derecelerinin altında ve üstünde gelişme ve canlılık sona erer. Her bitkinin soğuğa ve sıcağa dayanması farklıdır

Su ve Nem
Su bitkilerin yaşaması için zorunlu maddelerden biridir. Bitkilerin büyüyüp gelişmesi için belli miktarda suya ihtiyaç vardır. Su fazlalığı genel olarak büyümeyi hızlandırır.Buna karşılık kurak ortamlarda yetişen bitkilerde büyümede gerilik görülür ve dolayısıyla bodurluk göze çarpar.Su azlığı ayrıca farklılaşmayı olumsuz etkiler.

Yer Çekimi
Yerçekimi bitkilerde hormon salgısını hızlandırır. Bu olay büyüme ve gelişmeye etki eder.Dolayısıyla yer çekiminin etkisi dolaylı olarak gerçekleşir.

İç Faktörler
Her bitkinin genetik özellikleri büyüme ve gelişmede etkilidir. Bunun için dış ortam
ne olursa olsun, bir bitkinin kendi kalıtsal yeteneğinin sonucu olarak kendi türüne uygun bir
birey meydana getirir.
Bitkilerde büyüme ve gelişmeye etki eden faktürlerden biri de
hormonlardır.Hormonlar, üretildikleri yerlerden başka tarafa taşınabilen, çok az olmalarına
ragmen etkileri çok olan organik maddelerdir. Bitkisel hormonları en farklı grupta
inceleyebiliriz.

* Büyüme hormonları: Oksinler, giberellinler, sitokininler.
* Organ yapıcılar: Bu hormonlar çiçek, kök , gövde, yaprak oluşumuna etki eder.
* Yara hormonlar: Bitkinin yaralandığı durumlarda salgılanır. Yaranın iyileşmesini sağlar.

Bitkilerde büyüme ve gelişmeye etki eden faktörlerden biri de vitaminlerdir. Vitaminler hormonlar gibi çok az miktarları bile büyüme ve gelişmeyi etkileyen organikbileşiklerdir

Bitkilerin Büyümesi

Tohum çimlenmesi ile gelişen fidede onu yapan çeşitli organların her hücresi Önce hacimce genişler. Gelişir, farklılaşır ve bir çokları sürekli bülünerek hücre sayısını artırır. Böylece embriyonun tüm büyümesi sağlanır.Bütün bu olayların tekrarı ve süekli oluşumu ile de fidecik gitgide daha gelişmiş duruma geçer. Fideciği yapan ceşitli organlar ve onları oluşturan hucreler de aynı buyume ve gelişme kademelerini durmadan devam ettirerek, daha yuksek gelişme ve farklılaşma evrelerine ulaşacak ana bitkiyi oluşturur. Kok, govde ve
yaprak gibi organların tam oluşup farklılaşması ile bitkinin yapısal buyume ve gelişme donemi biter

Çimlenme

Tohumlar oluştukları ana bitkiden ayrıldıktan sonra, serbest veya meyve içinde olarak, belli bir süre dinlenme evresi geçirir. Bu sırada tohum soğuk ve sıcak gibi dış etkilere ve diğer mekanik darbelere karşı direnç gösterecek yapıdadır.Tohumu yapan hücrelerin sitoplazmasının su miktarı en az düzeye inmiş, hayati işlevleri de ayırt edilemeyecek kadar azalmıştır.Tohum bu halde iken özel ve çeşitli olan araçları ile uzak veya yakın bir yolculuğa hazırdır. Tohum, çimlenmeye uygun ortam bulduğunda yaşam belirtileri hemen hızlanmaya başlar.Tohum içindeki bölnebilir, embriyonik hücrelerden yapılmış embriyonun gelişmesini sağlayacak bu biyolojik olaya çimlenme denir.çimlenme için gereken ortamı iç ve dış şartlar olmak üzere iki kısımda toplamak mümkündür.iç şart, tohumun oluşumu ve yapısı bakımından gelişebilme yeteneğidir. Dış şartlar ise başta su olmak üzere, ısı ve havanın oksijenidir. Ayrıca ileri devrelerde ışığa da ihtiyav vardır.

Çimlenme, Önce tohumun ortamdan su alarak şişmesiyle başlar. Bunu tohumların besi dokularındaki maddelerin Özel enzimler aracılığı ile eritilmesi, gerekli yerlere gönderilerek kullanılması gibi fizyolojik olaylar izler.önce kademede ise besin maddelerinin alınmaya başlaması ve bunlaran sağladığı büyüme ve gelişme olayları takip eder.

Bu olaylar sürecinde embriyonun genç bölünebilen hücreleri bir taraftan hızla bölünerek embriyoda hücre sayısı artar. Diğer taraftan bir kısım hücreler uzar, genişler ve sonunda embriyonun çeşitli organları büyüyerek belirgin bir hale geçer. çimlenmede tohumdan dışarı çıkan ilk organ embriyonun kökçüğüdür.Bu esnada tohumun sert kabuğu şişme sonucunda çatlamış ve embriyo kısımlarının dışarı doğru uzanması sağlanmış olur.
Kökçük, toprağa doğru uzanır ve hızla gelişir.

Genç bitkinin büyemesi için, kendine gerekli besin maddelerini topraktan alacak olan organ köktür.Kökün gelişmesinden sonra, gövde ve yaprakçıkların toprak üstünde yükseldiği görülür.Tohum embriyosundan meydana gelen kök, gövde ve yapraklardan oluşan genç bitkiye fide denir.

Bitkilerde Büyüme Ve Gelişme Fizyolojisi

Her canlı gibi, bitkiler de doğarlar, büyüyüp farklılaşarak gelişirler ve sonuçta ölürler. Bitki veya bitki organlarına yeni maddelerin eklenmesiyle oluşan hacim artışı olayına büyüme denir. Büyüme sonucunda kazanılan yeni maddelerle hacim artışı olduğu gibi farklılaşmada meydana gelir.Büyüme olayı birbirini takip eden iki evreden oluşur;

* Büyüme

* Gelişme ve farklılaşma



Bu iki olay bitkilerin en küçük birimi olan hücrelerden en çok farklılaşma gösteren organlarına kadar bütün doku ve organlarda görülür

Bitkilerin Dünyasına İlk Adım

Her canlı doğar büyür ve Ölür. Bitkiler de canlıdır. Bu kural onlar için de geçerlidir.
Ancak bazı bitkilerin Ömürleri o kadar uzundur ki, onların Ölmediğini sanırız. 500- 600 yıl yaşayan çınarlar bize bu duyguyu yaşatır.

Canlıların büymesi hücre çoğalmasıyla mümkündür. Bitkilerde sürekli olan büyüme, bölünür dokular sayesinde gerçekleşir.Kök, gövde ve dal uçlarındaki bu dokular bitkinin boyuna büyümesini, kambiyum ise enine büyümeyi sağlar.

Bu modülde bir tohumun nasıl çimlendiğini, fidenin nasıl oluştuğunu, bir bitkinin nasıl meydana geldiğini Öğreneceksiniz. Bitkinin büyürken hangi maddelere ihtiyac duyduğunu, her bitkinin büyümesinin farklı olduğunu Öğreneceksiniz. Bitkilerde gelişimi etkileyen faktörleri öğrenerek üretiminizi ona göre ayarlayacaksınız.

Hepimiz bitkilerin hareket etmediğini sanırız.Oysa her canlının kendine özgü hareketleri vardır. . Bitkiler yer değiştiremez ama durum değişikliği yapabilir.  İşte bu modüde bunları Öğreneceksiniz.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...